Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti arasında yaklaşık dört aydır devam eden doğrudan askeri çatışmaları kalıcı bir barış anlaşmasıyla sonlandırmayı amaçlayan diplomatik süreç resmi olarak başladı.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran Meclis Başkanı ve Başmüzakereci Muhammed Bakır Kalibaf liderliğindeki heyetler, pazar günü İsviçre topraklarına ulaştı. Ev sahibi İsviçre Dışişleri Bakanlığı ve İran basını tarafından doğrulanan zirve, çarşamba günü ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalanan geçici çerçeve anlaşmasının ilerletilmesini hedefliyor. Ancak masadaki diplomatik trafiğe, Hürmüz Boğazı üzerindeki stratejik dezenformasyon savaşı ve Lübnan cephesinden gelen sıcak çatışma haberleri gölge düşürüyor.
Hürmüz Boğazı Kapandı mı? Washington Verilerle Yalanladı
Müzakerelerin hemen öncesinde İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından cumartesi günü yapılan “Hürmüz Boğazı kapatıldı” açıklaması, küresel enerji piyasalarında kısa süreli paniğe neden oldu. Söz konusu iddiaya yanıt gecikmeden ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’ndan (CENTCOM) geldi. Tahran’ın açıklamasını yalanlayan CENTCOM, bölgede ticari deniz trafiğinin kesintisiz sürdüğünü bildirdi. Askeri kaynaklar, sadece cumartesi günü 55 ticari geminin boğazdan sorunsuz geçtiğini ve bu gemilerin küresel piyasalara 17 milyon varilden fazla petrol taşıdığını verileriyle paylaştı.
Trump’tan “Geçiş Ücreti” Tehdidi, İran’dan “Enerji Akışı Kesilir” Uyarısı
Küresel ticaretin en kritik su yollarından biri olan Hürmüz Boğazı’na ilişkin bir çıkış da ABD Başkanı Donald Trump’tan geldi. Trump, 60 günlük ateşkes süresince ve sonrasında boğazdan geçişlerden herhangi bir ücret alınmayacağını belirtirken, İsviçre’deki barış görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanması halinde durumun değişeceğini sinyalini verdi. ABD Başkanı, Washington’ın bölge ülkelerine sağladığı askeri güvenlik hizmetleri gerekçesiyle ticari gemilere geçiş ücreti uygulanabileceğini ifade etti.
İran tarafı ise özellikle Lübnan’da ateşkesin tam olarak uygulanmamasını gerekçe göstererek Washington’ı taahhütlerine uymamakla suçluyor. İran Dini Lideri’nin Danışmanı Mohammad Mokhber, anlaşmanın “tüm cephelerde” askeri hareketliliğin durmasını öngördüğünü hatırlatarak, şartların kağıt üzerinde kalması durumunda Orta Doğu’dan dünyaya sağlanan enerji akışının tamamen kesilebileceği uyarısında bulundu.
Lübnan Ateşkesi Saatler İçinde Delindi: 20 Ölü
İsviçre’deki nükleer ve diplomatik müzakerelerin başlaması için ön koşul olarak kabul edilen Lübnan’daki ateşkes süreci ise sahada ağır bir darbe aldı. Lübnan Sivil Savunması, ateşkesin yürürlüğe girmesinden saatler sonra İsrail savaş uçakları ve insansız hava araçlarının Lübnan’ın güneyi ile Bekaa Vadisi’ndeki Hizbullah hedeflerini vurması sonucu 20 kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ve savunma yönetiminin orduya ateşi kesme talimatı verdiği belirtilse de Tel Aviv, ABD-İran arasındaki bu anlaşmanın bir tarafı olmadığını açıkladı. İsrail ordusu, Hizbullah’tan gelen 50’den fazla roket ve mermiye karşılık verildiğini ve işgal edilen sınır bölgelerinden çekilmeyeceklerini ilan etti. Lübnan Sağlık Bakanlığı verilerine göre, 2 Mart’tan bu yana süren çatışmalarda hayatını kaybedenlerin sayısı 4 bin 57’ye yükselirken, İsrail makamları ise 32 asker ve 4 sivilini kaybettiğini bildirdi.
İsviçre Masasındaki Katılımcı Profili Yüksek
Tüm bu sahada yaşanan gerilime rağmen taraflar İsviçre’de masaya oturmuş durumda. Kritik zirvede ABD heyetinde Başkan Yardımcısı JD Vance’in yanı sıra özel temsilciler Steve Witkoff ve Jared Kushner yer alıyor. İran heyetinde ise Başmüzakereci Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile birlikte güvenlik, petrol ve merkez bankası üst düzey yetkilileri bulunuyor. Sürecin mimarlarından olan arabulucu Pakistan ise Başbakan Şahbaz Şerif ve Genelkurmay Başkanı Syed Asim Munir düzeyinde toplantılara katılım sağlıyor. Masadaki yerini alan JD Vance, ABD’den ayrılmadan önce yaptığı son açıklamada, Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığına dair bir kanıt bulunmadığını yineleyerek ateşkesin korunacağına dair inancını dile getirdi.