Tarımın maliyeti artarken, emeğin karşılığı ne oluyor?
Kuzey Ege’de zeytin hasadı başladı. Gömeç ve çevresinde üreticiler, yıl boyunca emek verdikleri zeytin ağaçlarından ürünlerini toplamaya başladı. Toprağın bereketiyle sofralarımıza ulaşan zeytinin arkasında, çoğu zaman görünmeyen büyük bir emek var. Bu emeğin önemli bir bölümünü ise mevsimlik tarım işlerinde çalışan Roman yurttaşlarımız oluşturuyor.
Romanlar, yıllardır tarımın farklı alanlarında, özellikle ekim, dikim ve hasat dönemlerinde aranan iş gücü arasında yer alıyor. Manisa’da üzüm hasadına katılan, Kuzey Ege’de zeytin toplayan, farklı bölgelerde üretimin devam etmesine katkı sunan Roman emekçiler, tarımsal hayatın önemli bir parçası.
Ancak emeğin üretime katkısı ile emeğin karşılığını alabilmesi her zaman aynı ölçüde gerçekleşmiyor.
Üreticinin maliyeti, işçinin geçim mücadelesi
Bugün tarım sektöründe üreticinin karşı karşıya olduğu temel sorunların başında artan girdi maliyetleri geliyor. Gübre, ilaç, akaryakıt, sulama, nakliye ve işçilik giderleri üreticinin üzerindeki ekonomik baskıyı artırıyor.
Üreticinin maliyetleri yükseldiğinde bu durum, hasat döneminde işçinin yevmiyesine ve çalışma koşullarına da yansıyabiliyor. Ürününü değerinde satmakta zorlanan üretici ile emeğinin karşılığını alarak yaşamını sürdürmeye çalışan işçi, aynı ekonomik tablonun iki farklı tarafında kalıyor.
Burada birbirini karşı karşıya getiren değil, iki tarafın da sorunlarını birlikte ele alan bir yaklaşım gerekiyor.
Üreticinin ayakta kalması da işçinin insanca yaşayabileceği bir gelir elde etmesi de önemlidir. Tarımsal üretimin sürdürülebilirliği, yalnızca ürünün tarladan kaldırılmasıyla değil, üretim sürecindeki herkesin emeğinin korunmasıyla mümkündür.
ROMAN EMEĞİNİN GÖRÜNMEYEN KIRILGANLIĞI
Mevsimlik tarım işçiliği, yalnızca çalışılan gün ve alınan yevmiyeden ibaret değildir. İşçinin işe ulaşımı, barınması, beslenmesi, sosyal güvencesi ve çalışma koşulları da bu hayatın ayrılmaz parçalarıdır..
Özellikle düzenli gelire erişmekte zorlanan aileler açısından hasat dönemi, yılın ekonomik dengesini belirleyebilecek kadar önemlidir.
Manisa’da üzüm hasadı için yola çıkan, Kuzey Ege’de zeytin toplamaya katılan Roman aileler için çalışma imkânlarının daralması, yalnızca o günün kazancının azalması anlamına gelmez. Ailenin geçimi, çocukların ihtiyaçları ve önümüzdeki aylara ilişkin ekonomik güvence de bundan etkilenir.
Burada dikkat çekmek istediğimiz nokta, Romanların yalnızca sosyal desteklere ihtiyaç duyan bir topluluk olarak değerlendirilmesi değildir.
Romanlar üretimin içinde, emeğiyle hayatını kazanan ve ülke ekonomisine katkı sunan yurttaşlardır. Dolayısıyla meseleye yalnızca sosyal yardım penceresinden değil; emek, istihdam, sosyal güvence ve ekonomik haklar çerçevesinden bakmak gerekir.
Emeği görünür kılmak, insanı görünür kılmaktır.
Çözüm, sorunları yalnızca tespit etmekten geçmiyor
Tarımda yaşanan ekonomik sıkıntılar, tek bir kurumun ya da tek bir kesimin çabasıyla çözülebilecek kadar basit değildir.
Üreticinin maliyet sorunları, mevsimlik işçinin çalışma koşulları, sosyal güvence ihtiyacı ve Roman ailelerin ekonomik kırılganlığı birbiriyle bağlantılıdır.
Bu nedenle tarım politikalarıyla sosyal politikaların, yerel yönetimlerin çalışmalarıyla ilgili kamu kurumlarının sorumluluklarının birbirinden kopuk yürütülmemesi gerekir.
Üreticiyi temsil eden kuruluşların, ilgili kamu kurumlarının, yerel yönetimlerin, sosyal politika alanında çalışan birimlerin ve Roman sivil toplum kuruluşlarının aynı masada buluşması önemlidir.
Ancak burada asıl mesele yalnızca bir çalıştay düzenlemek veya farklı kurumları aynı salonda bir araya getirmek değildir. Önemli olan, bu buluşmanın somut bir iş birliğine dönüşmesidir.
Farklı kurumların bir araya gelmesi, sorunların ortaklaşa ele alınması ve çözüm için sorumluluk üstlenmesi gerekir.
Çalıştaylar, toplantılar ve değerlendirme süreçleri; sahadaki gerçek ihtiyaçları ortaya koyduğu, kurumlar arasında görev paylaşımı oluşturduğu ve ölçülebilir sonuçlar ürettiği ölçüde anlam kazanır.
Gömeç ve çevresindeki zeytin hasadı üzerinden ele aldığımız bu meselede de üreticinin, işçinin ve ilgili kurumların deneyimleri birlikte değerlendirilmelidir. Mevsimlik işçilerin çalışma koşulları belirlenmeli, sosyal güvenceye erişimleri güçlendirilmeli ve yerel ihtiyaçlara uygun çözümler geliştirilmelidir.
Roman sivil toplum kuruluşları da bu süreçlerde yalnızca görüş bildiren veya toplantılara davet edilen yapılar olarak kalmamalıdır. Sahadan bilgi taşıyan, ihtiyaçları ortaya koyan, çözüm geliştiren ve uygulamaları izleyen paydaşlar olarak sürecin içinde yer almalıdır.
Çünkü toplumsal sorunların çözümü, kurumların birbirinden haberdar olmasından daha fazlasını gerektirir. Kurumların birbirini tamamlamasını, sorumluluk almasını ve ortak hedef doğrultusunda çalışmasını gerektirir.
Sosyal içerme, emeğin hakkını teslim etmekle başlar
Roman yurttaşların sosyal hayata katılımını yalnızca eğitim, barınma veya sosyal yardım başlıkları üzerinden değerlendirmek eksik kalır. İstihdam, çalışma hayatına katılım ve emeğin karşılığını alabilme imkânı da sosyal içerme politikalarının temel unsurlarıdır.
Bir Roman yurttaşın emeğiyle üretime katılması, ekonomik bağımsızlığını güçlendirmesi ve sosyal güvencelere erişebilmesi, toplumsal hayatta daha güçlü bir yer edinmesinin önemli koşullarıdır.
Bu nedenle Romanlara yönelik politikaların, toplumun ihtiyaçlarını dinlemekle sınırlı kalmaması; onların üretime, istihdama ve karar alma süreçlerine katılımını da güçlendirmesi gerekir.
Sosyal içerme, insanları yalnızca mevcut sisteme dâhil etmek değil, onların haklarını kullanabildiği, emeğinin karşılığını alabildiği ve geleceğini kurabildiği koşulları oluşturmaktır.
Gömeç’te zeytin hasadı yapan bir işçinin emeği ile tarlasında üretim yapan çiftçinin emeği, aynı ekonomik ve toplumsal bütünün parçalarıdır. Birinin yaşadığı sorun diğerinden bağımsız düşünülemez.
Bu nedenle çözüm ararken ne üreticiyi ne işçiyi ne de onların sorunlarını dile getiren sivil toplum kuruluşlarını birbirinin karşısına koymalıyız.
İhtiyacımız olan; ortak akıl, kurumlar arası iş birliği, sosyal adalet ve emeğe saygıdır.
İNSANA DAİR İNSANCA YAKLAŞIM
Zeytin ağacı, toprağa tutunarak yıllar boyunca ürün verir. Hasat mevsimi geldiğinde ise o ürünün toplanması için insan emeğine ihtiyaç duyar.
Fakat emeğin değerini yalnızca toplanan zeytinin miktarıyla ölçemeyiz. O emeği veren insanın yaşam koşullarını, geçim mücadelesini ve geleceğe dair beklentilerini de görmek zorundayız.
Üreticinin maliyetleri karşısında yalnız bırakılmadığı, işçinin emeğinin karşılığını alabildiği, Roman yurttaşların ekonomik hayatta daha güvenceli koşullarda yer aldığı bir düzen hepimizin ortak sorumluluğudur.
Bu sorumluluk, yalnızca kamu kurumlarının değil; yerel yönetimlerin, üretici kuruluşlarının, sivil toplumun ve toplumun bütün kesimlerinin sorumluluğudur.
Çünkü mesele yalnızca zeytin hasadı değildir.
Mesele, emeği kimin verdiğini görmek, o emeğin hangi koşullarda üretildiğini anlamak ve insanı ekonomik tablonun görünmeyen bir parçası olmaktan çıkarmaktır.
İNSANA DAİR DÜŞÜNMEK, İNSANCA ÇÖZÜM
ÜRETMEKLE ANLAM KAZANIR.
ÇÜNKÜ HASAT YANLIZCA ÜRÜNÜ DEĞİL,
TOPLUMSAL SORUMLULUĞUMUZU DA ORTAYA ÇIKARIR.