DEMOKRAT GÜNDEM-Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu, büyük devlet adamı ve askeri deha Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938’de Dolmabahçe Sarayı’nda saat 09.05’te gözlerini ebediyete yummasının 88.’inci yıl dönümünde tüm yurtta, dış temsilciliklerde ve Anıtkabir’de milyonların katılımıyla anılıyor.
Türkiye genelinde saatler 09.05’i gösterdiğinde hayat dururken, 10 Kasım anmaları yıllar içinde “matem ve duygu” ekseninden çıkarak Atatürk’ün Aydınlanma devrimlerinin, cumhuriyet değerlerinin ve rasyonel düşünce sisteminin muhasebesinin yapıldığı tarihsel bir değerlendirme gününe dönüştü.
Selanik’teki öğrenim yıllarından başlayarak Manastır Askeri İdadisi, Harp Okulu ve Harp Akademisi’ni üstün başarıyla tamamlayan Mustafa Kemal Atatürk, 57 yıllık yaşamına sığdırdığı tarihi zaferlerle bir ulusun kaderini değiştirdi.
1905’te Şam’da başlayan askeri stajı, 31 Mart Vakası’nın bastırılması, Trablusgarp’ta Tobruk ve Derne zaferleri, Balkan Savaşları ve Çanakkale’de “Anafartalar Kahramanı” unvanını kazandığı destansı direnişle Dünya Harp Tarihi’ne adını altın harflerle yazdırdı.
“VATANIN MÜDAFAASINDAN DAHA YÜCE BİR VAZİFE OLAMAZ”
Birinci Dünya Savaşı sırasında Sofya Ataşemiliterliği görevindeyken cepheye gitme talebi reddedildiğinde Başkomutan Vekili Enver Paşa’ya tarihi mektubunu yazan Mustafa Kemal Paşa, vatan savunmasını her türlü görevin üstünde tuttuğunu şu sözlerle tescillemişti:
“Vatanın müdafaasına ait faal vazifelerden daha mühim ve yüce bir vazife olamaz. Arkadaşlarım muharebe cephelerinde, ateş hatlarında bulunurken ben Sofya’da ataşemiliterlik yapamam. Eğer birinci sınıf subay olmak liyakatinden mahrumsam, kanaatiniz bu ise lütfen açık söyleyiniz.”
19’uncu Tümen Komutanı olarak Çanakkale Conkbayırı’nda “Cephaneniz yoksa süngünüz var!” diyerek savaşın seyrini değiştiren ve göğsündeki saate isabet eden şarapnel parçasıyla mutlak bir ölümden dönen Büyük Önder; Doğu Cephesi’nde Muş ve Bitlis’i düşman işgalinden kurtararak generalliğe terfi etti.
SAMSUN’DAN LOZAN’A: BİR MİLLETİN BAĞIMSIZLIK DESTANI
Mondros Mütarekesi sonrası İngilizlerin İskenderun’u işgaline sert tepki gösteren ve 13 Kasım 1918’de geldiği İstanbul’dan 16 Mayıs 1919’da ayrılarak 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkan Mustafa Kemal Paşa, Milli Mücadele’nin meşalesini yaktı.
Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas kongreleriyle ulusal egemenliğin esaslarını belirleyen Atatürk, 23 Nisan 1920’de TBMM’yi açarak milli hükümeti kurdu. Sevr Antlaşması’nı “Bizce mevcut değildir” diyerek reddeden Meclis Başkanı Mustafa Kemal Paşa, Sakarya Meydan Muharebesi’ndeki unutulmaz emriyle orduları zafere taşıdı:
“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz.”
Sakarya Zaferi sonrası TBMM tarafından “Mareşal” rütbesi ve “Gazi” unvanı verilen Mustafa Kemal Paşa komutasındaki Türk ordusu, 26 Ağustos 1922’de başlayan Büyük Taarruz ve 30 Ağustos Dumlupınar Zaferi ile 9 Eylül’de İzmir’e girerek vatan topraklarını işgalden temizledi. Mudanya Ateşkesi ve 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması ile Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığı tüm dünyaya tescillendi.
29 EKİM 1923’TEN GÜNÜMÜZE: PAYİDAR KALAN CUMHURİYET VE DÖNÜŞEN 10 KASIMLAR
29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla ilk Cumhurbaşkanı seçilen ve vefatına kadar 4 kez bu göreve getirilen Atatürk, 1934 yılında çıkarılan kanunla “Atatürk” soyadını aldı. İzmir’deki suikast girişimi sonrasında söylediği “Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır” sözü, Cumhuriyet’in teminatı oldu. Ekonomide Beş Yıllık Sanayi Planı, Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Balkan Antantı ve “Şahsi meselemdir” dediği Hatay’ın an vatana katılması adımlarıyla kalkınmayı ve uluslararası saygınlığı zirveye taşıdı.
Vefatının ardından Etnografya Müzesi’ndeki geçici kabrinden 10 Kasım 1953’te Anıtkabir’e nakledilen Büyük Önder, vefatının 88. yılında çok daha derin bir rasyonel kavrayışla anılıyor.
Cumhuriyetin ilanından bu yana geçen 103 yılda ve çok partili hayattaki 76 yıllık süreçte yaşanan siyasi ve sosyal gelişmelere rağmen; ilk yıllardaki “gözü yaşlı matem Atatürkçülüğü” ve duygusal şiir tekrarlarının yerini, 2000’li yıllardan itibaren Atatürk’ün düşünce sistemi, Aydınlanma devrimleri ve Akılcı (rasyonel) Atatürkçülük anlayışı aldı. Günümüzde 10 Kasımlar, cumhuriyet değerlerinin muhasebesinin yapıldığı, devrimlerin ilkesel olarak kavrandığı ve halk kitlelerinin Atatürk’ün “laik Türkiye” idealine her geçen yıl daha güçlü bağlarla sarıldığı simgesel bir durum değerlendirmesi gününe dönüştü.