Bu yükselişin arkasında sadece savaş değil; düşük mahsul, yaptırımlar ve sosyal medyanın tetiklediği devasa bir talep artışı yatıyor.
ARZ HAVUZU DARALIYOR
Piyasa analistlerine göre İran fıstığı sektörü, bölgedeki çatışmalar patlak vermeden önce de oldukça zorlu bir süreçle karşı karşıyaydı. Özellikle 2025 yılı hasat döneminde mahsulün beklentilerin çok altında kalması, mevcut stokların zayıflamasına neden olarak arz güvenliğini sarsmıştı.
Buna ek olarak, yılın ilk aylarındaki sivil huzursuzluklar sırasında uygulanan internet ve iletişim kısıtlamaları, ihracat koordinasyonunu felç ederek ürünlerin dış pazarlara akışını sekteye uğrattı.
Bölgedeki savaşın derinleşmesiyle birlikte Orta Doğu’nun kritik bir transit geçiş noktası haline gelmesi ise, lojistik riskleri zirveye taşıyarak sevkiyatların küresel pazarlara ulaşmasını neredeyse imkansız bir boyuta taşıdı.
Tüm bu etkenlerin birleşimi, dünya fıstık piyasasında İran kaynaklı arzın ciddi oranda daralmasına yol açtı.
“VİRAL” TALEP FİYATLARI KÖRÜKLÜYOR
Arzın kısıtlı olduğu bu hassas dönemde, fıstığa yönelik küresel talep sosyal medyanın tetiklediği akımlarla adeta patlama yaşadı. Özellikle 2023 yılının sonlarında viral hale gelen “Dubai çikolatası” ve benzeri fıstıklı dondurma tarifleri, Avrupa’dan Asya’ya kadar çok geniş bir coğrafyada bu ürüne olan ilgiyi hızla artırdı.
Tüketici nezdindeki bu yoğun ilgiye, Starbucks ve Häagen-Dazs gibi dünya devi markaların fıstık aromalı ürünlerini menülerinde yaygınlaştırması da eklenince piyasadaki denge tamamen değişti.
Hem bireysel tüketicilerin hem de endüstriyel devlerin aynı anda artan talebi sonucunda, fıstık fiyatları son iki yıl içerisinde yaklaşık yüzde 30 oranında yükselerek rekor seviyelere ulaştı.
KÜRESEL PAZARDA TÜRKİYE VE ABD’NİN ROLÜ
ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre İran, küresel fıstık ihracatının üçte birini karşılıyor. İran’daki bu boşluğun, üretimin yüzde 40’ını elinde tutan ABD ve yerel üretimde güçlü olan Türkiye üzerindeki baskıyı artırması bekleniyor.
Ancak uzmanlar, İran kanalı açılmadığı sürece fiyatlardaki bu ateşin kolay kolay sönmeyeceği görüşünde.
İlginizi çekebilir: Vergi cezasında “pişmanlık” fırsatı: Tebligat gelmeden yapana ceza yok!