İktisatçı Mahfi Eğilmez, son analizinde toplumun geniş kesimlerinin hissettiği “refah kaybı” sorununa yapısal bir perspektif getirdi.
“Daha çok çalışmamıza rağmen refahımız neden artmıyor?” sorusunun yanıtının ekonomik verilerde değil, üretim değerinin nasıl paylaşıldığında yattığını belirten Eğilmez, sermaye ve emek arasındaki tarihi denge değişimini inceledi.
‘ASIL GERİLİM KAR VE ÜCRET ARASINDA’
Ekonomide değerin paylaşım sürecini hatırlatan Eğilmez, emeğin ücret, sermayenin ise faiz veya kâr üzerinden pay aldığını ifade etti.
Kamuoyundaki “Şirketler mi kazanıyor, çalışanlar mı?” tartışmasının çoğu zaman yanlış zeminde ilerlediğini belirten ünlü iktisatçı, asıl stratejik gerilimin emeğin kazancı ile sermayenin birikim hızı arasında yaşandığını kaydetti.
SERMAYE VE EMEĞİN TARİHİ YOLCULUĞU
Mahfi Eğilmez, sermayenin doğası gereği sınırsız bir büyüme eğilimi taşıdığını, ancak emeğin insanın biyolojik ve fiziksel sınırı olan “zaman” ile kısıtlı kaldığını vurgulayarak dikkat çekici bir tarihsel perspektif sundu.
Sanayi Devrimi’ni, makineli üretimin baş döndürücü hızı karşısında emeğin ağır bedeller ödediği, uzun çalışma saatleri ve çocuk işçiliğiyle karakterize edilen karanlık bir dönem olarak nitelendiren Eğilmez, 20. yüzyılın ikinci yarısında ise dengelerin değiştiğine işaret etti.
Bu “Sosyal Devlet” döneminde, işçi sınıfının örgütlü mücadelesi ve sendikaların güç kazanmasıyla birlikte, emek ve sermaye arasındaki uçurumun azalarak daha dengeli ve stabil bir yapının inşa edildiği belirtildi.
KÜRESELLEŞME VE YAPAY ZEKA KISKACI
Eğilmez’e göre, Soğuk Savaş sonrası hızlanan küreselleşme süreci bu dengeyi sermaye lehine yeniden bozdu.
Sermaye hareketlerinin serbestleşmesiyle işgücü piyasalarının esnekleştiğini ve emeğin güvencesiz kaldığını ifade eden Eğilmez, günümüzde bu tabloyu derinleştiren asıl unsurun “teknoloji” olduğunu; “Yapay zekâ ve otomasyon artık birçok işi insandan daha hızlı ve düşük maliyetle yapabiliyor. Sorun artık sadece düşük ücret değil; emeğe olan talebin kökten azalması riskidir” diyerek vurguladı.
DEĞER NASIL PAYLAŞILACAK?
Teknolojik dönüşümün emeği sistemin dışına itme potansiyeline karşı “evrensel temel gelir” gibi arayışların önem kazandığını belirten Mahfi Eğilmez, önümüzdeki dönemin en büyük sınavını; “Eğer üretimde emeğin rolü azalırsa, ortaya çıkan değerin paylaşımı nasıl yapılacak? Sermaye daha da güçlenirken, emek tamamen sistemin dışında mı kalacak, yoksa yeni bir denge mi kurulacak?” sözleriyle özetledi.
(Kaynak: Cumhuriyet)
İlginizi çekebilir: Antalya’da ANSET soruşturması: 14 isim hakkında tutuklama kararı