Yeşilova Höyüğü’nde sürdürülen kazılar, 8 bin 500 yıl önce İzmir’de yaşayan insanların gündelik hayatına ışık tutuyor
İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin de destek verdiği çalışmalarda, çipura ve midye tüketen, sürme ve takılar kullanan, ayrı evlerde yaşayıp ortak mutfaklarda bir araya gelen topluluğun örgütlü ve barışçıl yaşamına ilişkin yeni bulgular ortaya çıkarıldı.
İzmir’in 8 bin 500 yıl önceki sakinlerinin nasıl yaşadığı, Bornova Ovası’ndaki Yeşilova Höyüğü’nde toprağın altından çıkarılıyor.
Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ege Üniversitesi adına, Yeşilova Höyüğü Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin başkanlığında; İzmir Büyükşehir Belediyesi, İzmir Ticaret Odası ve Bornova Belediyesi’nin destekleriyle sürdürülen çalışmaların 2026 etabında özellikle Neolitik Dönem yerleşimine odaklanıldı. Kazılar, binlerce yıl önce Yeşilova’da yalnızca yan yana yaşayan insanların değil, birlikte yaşamayı örgütlemiş bir Ege toplumunun varlığına işaret ediyor.
2026 yılı kazılarında öne çıkan alanlardan biri, günlük yaşamda kullanılan açık mutfak işliği oldu. Aynı noktada farklı özelliklerde ocak ve fırınlar ile bunların çevresinde çanak çömlekler ortaya çıkarıldı.
Farklı pişirme düzeneklerinin bir arada bulunması, ilk İzmirlilerin yemek hazırlarken birden fazla pişirme tekniği kullandığını gösteriyor. Evlerin içerisinde ailelerin kendi ocak ve fırınları bulunmasına rağmen yerleşimin dışında ortak kullanılan mutfak alanları da oluşturulmuş.
Kazı Başkanı Doç. Dr. Zafer Derin, buradaki yaşamı günümüzün köylerindeki ortak üretim kültürüne benzeterek ilk İzmirlilerin “birlikte yaşamı şekillendirme kavramı üzerinde oldukça gelişkin” bir topluluk olduğunu söyledi.
İlk İzmirlilerin sofrasının, bugünkü Ege mutfağıyla şaşırtıcı benzerlikler taşıdığı ortaya çıktı.
Tarım ve hayvancılığın yanı sıra denizden de yoğun şekilde yararlanan Yeşilova’daki topluluğun balıkçılığı organize biçimde yaptığı, kazılarda bulunan ağ ağırlıklarıyla da belgelendi. Doç. Dr. Zafer Derin, deniz ürünlerinin yoğun tüketildiğini belirterek çipuranın en çok sevdikleri balıklardan biri olduğunu ifade etti.
Yeşilova’nın toprağı, ilk İzmirlilerin kişisel bakım ve süslenme alışkanlıklarına ilişkin izleri de koruyor. Önceki kazı sezonlarında yaklaşık 8 bin yıl öncesine ait, özel olarak biçimlendirilmiş bir sürme kalemi bulundu.
Bunun yanı sıra çok sayıda takı ve takı kabının ortaya çıkarılması, kişisel süslenmenin dönemin günlük yaşamında önemli bir yere sahip olduğunu gösteriyor. Sürmede kullanılan siyah maddenin karbon içerikli bir malzeme olabileceğini belirten Zafer Derin, sürme kaleminin ise ince bir taşın özel olarak işlenmesiyle hazırlandığını söyledi.
Yeşilova’da ortaya çıkarılan mimari, ilk İzmirlilerin sosyal yaşamına ilişkin dikkat çekici ayrıntılar sunuyor. Topluluk, birbirinden bağımsız ve kırma çatılı evlerde yaşıyordu. Ancak bireysel yaşam alanları, ortak bir yaşam kültürünün önünde engel değildi. Yemek üretiminde ortak alanlar kullanılıyor, balıkçılık gibi faaliyetler birlikte yürütülüyordu.
Kazı Başkanı Derin, Yeşilova’daki bu yaşam biçiminin bugünün İzmirlileriyle benzerlik taşıyan yönlerine dikkat çekerek topluluğun barışı ve özgür yaşamayı sevdiğini, savaş araç gereçlerinin bulunmadığını belirtti.
İlk İzmirlilerin çevreci bir toplum oldukları da kazı bulgularında görülüyor. Derin, öğütme taşlarının kırıldığı zaman bile yapıların duvarlarında devşirme olarak tekrar kullanıldığını kaydetti.
Alet yapımında kullanılan hammaddeler ise Yeşilova’nın yalnızca yakın çevresiyle sınırlı bir dünyaya sahip olmadığını, Ege adalarından getirilen sert taşların kullanıldığını gösteriyor.
Yeşilova’da yaşam yalnızca üretim, ortak sofralar ve gündelik hayatın izlerinden oluşmuyor. Toprağın altında büyük felaketlerin izleri de duruyor. Kazı alanında ortaya çıkarılan yanmış taşlar ve duvar kalıntıları, binlerce yıl önce yaşanan büyük bir yangının izlerini günümüze taşıyor.
Bugüne kadar yaklaşık 2 bin 500-3 bin metrekarelik bölümde sürdürülen çalışmalardan hareketle, Yeşilova’da en az 500 kişilik bir topluluğun yaşamış olabileceği değerlendiriliyor.
Yaklaşık 70 bin metrekarelik geniş bir alanda devam eden çalışmaların İzmir’in geçmişini daha da eski tarihlere götürebileceğine dikkat çekiliyor.
Derin, bütün bu bulguların Yeşilova’daki topluluğun Ege kültüründeki yerini anlamayı kolaylaştırdığını belirterek, “Bu toplum belki günümüzdeki Ege toplumunun da öncüleri ve başlangıcı. İzmir’in ilk Egelileri, ilk İzmirlileri diyebiliriz” dedi.