6 lider tarihi imzayı attı… İşte güçlendirilmiş parlamenter sistemin ayrıntıları

Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem Ortak Mutabakat Metni 6 siyasi parti genel başkanının katıldığı lansman toplantısıyla kamuoyuna açıklandı. Siyasi partilerin genel başkan yardımcıları metnin ayrıntılarını tek tek anlattı. Sistemin anlatılmasının ardından 6 siyasi parti genel başkanı ortak mutabakat metnini imzaladı.

DEMOKRAT GÜNDEM-Güçlendirilmiş parlamenter sistem çalışmasını tamamlayan 6 muhalefet partisi, hazırlanan mutabakat metni açıklandı. Bilkent Otel'de düzenlenen geniş katılımlı toplantıyla kamuoyuna açıklama yapıldı.

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, İYİ Parti Genel Başkanı Meral Akşener, Saadet Partisi Genel Başkanı Temel Karamollaoğlu, DEVA Partisi Genel Başkanı Ali Babacan, Gelecek Partisi Genel Başkanı Ahmet Davutoğlu ve Demokrat Parti Genel Başkanı Gültekin Uysal Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem Lansman toplantısında kamuoyu önüne çıktı.

Altı siyasi partinin genel başkan yardımcısı 23 sayfadan oluşan Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem ile ilgili ortak mutabakat metninin ayrıntılarını tek tek okudu. Metnin okunmasının ardından 6 siyasi parti genel başkan yardımcısı metni birlikte imzalandı.

İŞTE GÜÇLENDİRİLMİŞ PARLAMENTER SİSTEMİN AYRINTILARI

MUHARREM ERKEK-CHP GENEL BAŞKAN YARDIMCISI

Bu dönemde demokrasinin asli gereği olan çoğulculuk ve uzlaşma ilkeleri yok sayıldı. İki partinin genel başkanının belirlediği dar komisyon tarafından hazırlanan Anayasa değişikliği müzakare edilmeden komisyonda ve genel kurulda 41 gün gibi kısa sürede kabul edilmiştir. Devletin tüm imkanları Evet kampanyasıyla kullandı. Cumhurbaşkanlığı Hukuk Sistemi neden yanlıştır? Yönetimde keyfiliğe yol açmış. Çok geniş ve denetimsiz yetkiler getirer7ek otoriter bir yönetim getirmiştir. Bizler demokratik hukuk devletini temelinden zedeleyen, egemenliği şahsileştiren bu sisteme karşı çıkıyoruz. Çünkü bu sistemde parti genel başkanlığı ile devlet ve hükümet başkanlığı tek kişide toplanmış. Partili Cumhurbaşkanı ülkenin sorunlarını daha da derinleştirmiştir. Denetim yetkisi işlevsiz hale getirilmiştir meclisin. Meclisin devredilemez bütçe hakkı dahi ortadan kaldırılmıştır. HSYK yürütmenin vesayetine girmiştir. Bağımsız ve tarafsız yargı yok edilmiştir. Anayasa Mahkemesi üyelerinin neredeyse tamamının partili cumhurbaşkanı tarafından atanması bağımsızlığına ve gücüne gölge düşürmüştür.

BU YENİ BİR BAŞLANGIÇTIR

Bizler geçmişin dar kalıplarını da reddediyoruz. Geçmiş uygulamaların ortaya çıkardığı demokrasi sorunlarına ve vesayetçi uygulamaları yerine yeni bir sistem inşa etmek isti yoruz. Bu yeni bir başlangıçtır. Güçlendirilmiş parlamenter sistemi önerimizle geçmişe dönmüyor, Cumhuriyeti demokrasi ile taçlandırmayı hedefliyoruz.

SİSTEMİ HAYATA GEÇİRMEYİ TAAHHÜT EDİYORUZ

Ülkemizin neden bu sisteme ihtiyacı var? Çünkü ülkemiz cumhuriyet tarihinin en derin ekonomik ve siyasi krizini yaşamakta. Keyfi ve kural tanımaz sistem basiretsiz. Bizler 6 siyasi parti olarak adaleti tesis etmek, farklılıklarımızı zenginlik kabul ederek, birarada özgürce yaşamak, toplumsal huzuru ve barışı sağlamak, çoğulcu ve demokratik bir Türkiye'yi inşa etmek için biraraya geldik. Söz veriyoruz; hukuk devleti ve kuvvetler ayrılığı esasına dayanan bu sistemde temel hak ve özgürlüklerin tamamını ve kurumsal sistemin hakimiyetini teminat altına alacağız. Güçlendirilmiş parlamenter s istem, din ve vicdan, basın özgürlüğünün, kadın-çocuk-çevre haklarının t am anlamıyla korunduğu özgürlükçü bir sistemdir. Bu sistem devletin tüm kurumlarının tüm vatandaşlara eşit mesafede olduğu çoğulcu bir sistemdir. Bu sistem şeffaf ve hesap verebilir bir sistemdir. Bu sistemde siyasi makamların millete hizmetten başka hiçbir amacı olmayacak. Güvencesi de siyasi etik kanunudur. Bizler 6 siyasi parti olarak ortak idealimiz olan güçlendirilmiş parlamenter sistemi hayata geçirmeyi taahhüt ediyoruz.

MUSTAFA YENEROĞLU-DEVA PARTİSİ GENEL BAŞKAN YARDIMCISI

Güçlendirilmiş parlamenter sistem ile katılımcı, özgürlükçü, etkin denge ve denetleme mekanizmalarına dayanan bir hükümet sistemi modeli amaçlıyoruz. Temsilde adalet, yönetimde istikrar ilkelerini eşit şekilde esas almaktayız. Meclisi güçlendirirken hükümeti zayıflatmama, hükümeti güçlendirirken meclisi zayıflatmamayı amaçlıyoruz. Katılımcı bir yasama öngörüyoruz. Bu sistemin kalbi olan TBMM'nin temsil yeteneği arttırılacak, kanun yapma ve yürütmeyi denetleme işlevleri etkin kılınacaktır. Böylece yasama organının daha demokratik ve etkili olması sağlanacaktır.

TBMM'YE GİDEN YOLLARI DEMOKRATİKLEŞTİRECEĞİZ

Seçim kanunlarında yapılacak düzenlemelerle siyasette şeffaflık ve dürüstlük güvence altına alınacaktır. İlk olarak TBMM'ye giden yolları demokratikleştireceğiz. Temsil gücünü arttırmak, temsilde adaleti ve çoğulcu demokrasiyi sağlamak için seçim barajını yüzde 3'e düşüreceğiz. Yurtdışı seçim çevresi oluşturacağız. Siyasi partiler ve seçim mevzuatını anayasımızda yer alan siyasi partilerin faaliyetleri, çalışmaları demokrasi ilkelerine uygun olur kuralı doğrultusunda yeniden düzenleyeceğiz. Ayrıca siyasi partiler hakkındaki yasal mevzuat ve yaptırım hükümlerin Avrupa Komisyonu standartlarında değiştireceğiz. Siyasetin finansmanını şeffaflık, denetlenebilirlilik ve saydamlık çerçevesinde ayrıntılı bir biçimde düzenleyeceğiz.

KANUN YAPIM SÜREÇLERİNİ DEMOKRATİKLEŞTİRECEĞİZ

Adaylara ve partilere yapılan bağışların ve seçim dönemideki tüm harcamaların kamuoyuna açıklanmasını zorunlu kılacağız. En son yapılan milletvekilliği genel seçimlerinde en az yüzde bir oy alan partiler hazineden yardım almaya hak kazanacaktır. Yasama organının etkinleştirilmesi için TBMM'de katılımcılığı arttıracağız. Yasama sorumsuzluğunun kapsamı genişletilip, dokunulmazlığını düzenleyerek keyfiliğe son vereceğiz. Kanun yapım süreçlerini demokratikleştireceğiz. Torba kanın uygulamasına son vereceğiz. Temel hak ve özgürlüklerin kararnamelerle düzenlenmesine kesinlikle izin vermeyeceğiz. Cumhurbaşkanının meclisin yasama işlevini zayıflatan veto yetkisine son vereceğiz. Kanun yapım süreçlerindeki yetkisini uyarı niteliği taşıyan geri gönderme yetkisiyle sınırlı tutacağız.

BÜTÇE HAKKININ DEVREDİLMEZLİĞİ İLKESİNİ TESİS EDECEĞİZ

Kanunların müzakerelerinde komisyon aşamasına ağırlık verilmesini esas alacağız. Kanun yapım sürecinin daha nitelikli işletilmesi için stk'ların ve meslek kuruluşlarının görüşlerine başvurulmasını sağlayacağız. Meclisin denetim yetkisini güçlendireceğiz. Sözlü soru mekanizmasını güçlendirerek muhataplarına cevaplanması için süre vereceğiz. Süresi içinde cevap verilmemesi durumunda ilgili bakana yaptırım uygulayacağız. Meclisin meclis soruşturması için gereken yeter sayıları düşüreceğiz. Hükümet Başbakan ve bakanlar hakkında gen soru verme hakkı tanıyacağız. Başbakan hakkındaki gensorularıyla yürütmenin istikrarını güvence altına alacağız. Bütçe hakkının devredilmezliği ilkesini tesis edeceğiz. Vatandaşlarımızdan toplanan vergilerin nasıl harcandığının denetlenebilmesi için meclisin bütçe hakkını meclisin devredilmez yetkisi ve denetim aracı olarak kuracağız. Sayıştay raporlarının tamamının istisnasız şekilde kesin hesap komisyonuna sunulmasını sağlayacağız.

BÜLENT ŞAHİNALP -DEMOKRAT PARTİ GENEL BAŞKAN YARDIMCISI

Etkili ve katılımcı yasama organıınn yanında istikrarlı ve hesap verebilir yürütme organı oluşturacağız. Yürütme organı tarafsız, siyasi sorumluluğu olmayan Cumhurbaşkanı ile yürütmenin asıl yetkili ve sorumlu kanadı olan Bakanlar Kurulu'ndan mütşeekkil olacak. Cumhurbaşkanı uzlaştırıcı hakem rolünü bu sayede kazanacak. Cumhurbaşkanı tarafsız ve partiler üstü bir yapıya kavuşturulacaktır. Yarının Türkiyesi'nde güçsüz ve istikrarsız hükümetlerle karşı karşıya kalmamak adına Başbakan, Bakanlar Kurulu güçlendirilecek.

CUMHURBAŞKANLIĞI MAKAMINI TARAFSIZ BİR MAKAM OLARAK DÜZENLEYECEĞİZ

Güçlendirilmiş Parlamenter Sistemde, Cumhurbaşkanı ile meclisin görev sürelerinin ayrıştırılması amacıyla Cumhurbaşkanının görev süresini 7 yıl ile sınırlandıracağız. Cumhurbaşkanının yalnızca bir dönem seçilmesi kuralını getireceğiz. Bu sistemde Cumhurbaşkanlığı makamını tarafsız bir makam olarak düzenleyeceğiz. Cumhurbaşkanı seçilen kişinin varsa partisiyle ilişiği kesilecek, görev süresi dolan CUMHUrbaşkanı bir daha aktif siyasette görev alamayacaktır.

BAŞBAKAN VE BAKANLAR TBMM'YE KARŞI SORUMLU TUTULACAKTIR

Yürütmeye dair icrai yetkiler TBMM'ye karşı siyasi sorumluluğu olan Bakanal Kurulu tarafından kullanılacaktır. Cumhurbaşkanının icrai yetkiye sahip olamamasına uygun olarak göreviyle ilgili siyasi sorumsuzluğu esas alınacak. Hukuki ve cezai sorumluluğuna ilişkin esaslar düzenlenecektir.

Bakanlar Kurulu, Başbakan-parlamenter sistem geleneklerine uygun olarak meclis üyeleri arasından belirlenecektir. Belirlenmesinde Cumhurbaşkanı mecliste en çok üyeye sahip siyasi partiye hükümeti kurma görevi verecektir. Kurulamaması durumunda bu görev siyasi partilere sırasıyla verilecektir. Bakanlar TBMM üyeleri ya da ihtiyaç duyulduğu takdirde milletvekili seçilme yeterliliğine sahip kişiler arasından Başbakan tarafından atanacaktır. Başbakan ve Bakanlar Kurulu meclise karşı sorumlu olacaktır. Başbakan ve Bakanlar TBMM'ye karşı sorumlu tutulacaktır.

OHAL YETKİSİ BAKANLAR KURULU'NA AİT OLACAK

Hükümetin kurulmasında basit çoğunluk, düşürülmesinde ise üye tam sayısının salt çoğunluğu esas alınacaktır. Hükümeti istikrar kazandırmak için gen soru ile yapıcı güvensizlik oyu birleştirilecektir. Böylece bir yandan hükümetin düşürülmesi zorlaştırılırken, diğer yandan olası hükümet krizleri de önlenecek. Yeni hükümetin kurulması güvence altına alınmadan mevcut hükümet düşürülemeyecektir. Yürütme başlığı altında, OHAL yönetimini de ele aldık. Cumhurbaşkanının ya da Bakanlar Kurulu7nun tek başına OHAL ilan etme yetkisi olmayacaktır. OHAL yetkisi Bakanlar Kurulu'na ait olacaktır. Bu yetki meclisin onayına tabi tutulacaktır. OHAL için öngörülen süreler kısaltılacaktır. OHAL'in keyfi yönetime dönüşümesine engel olmak amacıyla kararnamelere yer verilmeyecektir. OHAL kanununda gerekli düzenlemeler yapılacaktır.

GELECEK PARTİSİ GENEL BAŞKAN YARDIMCISI AYHAN SEFER ÜSTÜN:

Yargının bağımsızlığı ve tarafsızlığı ilkesi demokratik hukuk devletinin güvencesidir. Güçlendirilmiş Parlamenter Sistemde yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığını sağlayacağız. Yüksek yargı organlarına yürütmenin müdahalesini engelleyecek tedbirleri alacağız. Bağımsız ve tarafsız yargı amacıyla 6 ana başlık belirledik. Hakimlik teminatını güçlendireceğiz. Hakimlik ve savcılık mesleklerini birbirinden tam bağımsızlık için ayıracağız. Hakimlerin Adalet Bakanlığı'na bağlı olduğu Anayasa hükmünü kaldıracağız. Mesleğe kabullerinde objektif kriterler sağlayacağız. Sulh ceza hakimliklerini yeniden düzenleyeceğiz.

HAKİMLERİN VERDİĞİ KARARLAR ANAYASA VE AİHM İLE UYUMLU OLACAK

Anayasa Mahkemesi ve AİHM içtihatlarıyla uyumlu kararlar alınmasını ve bu mahkemelerin kararlarının derhal uygulanmasını sağlayacak düzenlemeler yapacağız. Hakimlerin veridği kararların Anayasa ve AİHM ile uyumunu temel ölçüt olarak belirleyeceğiz. Anayasa Mahkemesi veya AİHM verdiği hak ihlalleriyle ilgili devleti tazminata uğratacak hakimlere bu tazminatın rücu etmesini sağlayacağız.

HAKİMLİK VE SAVCILIK MESLEĞİNİ BİRBİRİNDEN AYIRACAĞIZ

HSYK'da değişikliklere gideceğiz. Hakimlik ve savcılık mesleğini birbirinden ayıracağız. Hakimler Kurulu ve Savcılar Kurulu şeklinde iki farklı kurul oluşturacağız. Yüksek yargı kurullarında üyelerin yarısının TBMM tarafından üçte iki çoğunlukla seçilmesini sağlayacağız. Üyelerin diğer yarısı da kendi mensupları arasından doğrudan seçilecektir. Adalet Bakanı ve müşteşarı Hakimler Kurulu'nda yer almayacaktır, bağımsızlığı sağlamak için. Disiplin kararları da yargı denetimine açık hale getirilecektir.

ÇOKLU BARO UYGULAMASINA SON VERECEĞİZ

Avukatlık mesleğinin bağımsız yapılması için tedbir alacağız. Savunmayı Anayasal güvenceye kavuşturacağız. Çoklu baro uygulamasına son vereceğiz. Baro ve TBB seçimlerinde temsilde adalet ilkesini sağlayacağız. Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkileri genişleteceğiz. Yeniden yapılandıracağız. Bireysel başvurunun kapsamını konu ve başvurulabilecek haklar bakımından genişleteceğiz. Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açabileceklerin kapsamını da genişleteceğiz. Dörtte üçünün hukukçu olmasını zorunlu tutacağız. Mahkeme üyelerinin meclis tarafından Yargıtay, Danıştay, Sayıştay, TBMM ve üniversiteler arası kurul tarafından üçte iki çoğunlukla seçilmesini sağlayacağız. Üç üye ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilecek.

YSK'YI YÜKSEK MAHKEME OLARAK DÜZENLEYECEĞİZ

Yüksek Seçim Kurulu'nu yüksek mahkeme olarak düzenleyeceğiz. YSK idari ve yargısal görevleri bakımından iki daireye ayrılacak. Sayıştay'ı Anayasa'da bir yüksek mahkeme olarak düzenleyeceğzi. Sayıştay'ın kuruluşuna ve işleyişine dair esasları Anayasal güvenceye kavuşturacağız. Sayıştay denetiminin kapsamını tüm kamu kurumlarını kapsayacak şekilde genişleteceğiz.

BAHADIR ERDEM-İYİ PARTİ GENEL BAŞKAN YARDIMCISI

Uluslararası sözleşmeler ve evrensel değerler çerçevesinde ifade ve basın özgürlüğü başta olmak üzer etüm özgürlüklerin garanti altına alındığı, bireylerin ve sivil toplumun güçlendirildiği, kadın-erkek eşitliğinin tesis edildiği, özgür ve demokratik bir Türkiye'Ryi inşa etmeye kararlıyız.

Temel hak ve özgürlükler dil-din-mezhep-ırk-cinsiyet-siyasi ve sosyal aidiyet farkı gözetmeksizin tüm insanlar için güvenceye kavuşturulacak. İç hukukumuz Uluslar arası standartlarla uyumlu hale getirilecektir. Düşünce ve ifade, toplantı ve gösteri yürüyüşü ile örgütlenme özgürlüğünün kullanımını engelleyen mevzuatı yeniden düzenleyeceğiz. Bu özgürlüklerin üzerindeki her türlü baskıya son vereceğiz. İfade özgürlüğü Anayasa Mahkemesi ve AİHM'in içtihatları gereğince şiddete teşvik, nefret söylemi ve kişilik haklarına saldırı dışında sınırlandırılmayacaktır. İnternet mevzuatını ifade özgürlüğünü kısıtlamayacak ve kişilik haklarını ihlal etmeyecek şekilde yeniden düzenleyeceğiz. Din ve vicdan özgürlüğünü teminat altına almak için herkesin inancına, kanaatine ve yaşam tarzına saygı duyulduğu, kişinin din-inanç ve yaşam tarzı farketmeksizin özgürce, herkesin kendi kimliğiyle yaşadığı bir sistemi hep birlikte inşa edeceğiz.

KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİNİ SAĞLAYACAĞIZ

Kadınlar eğitim, çalışma hayatı ve karar alma mekanizmalarına katılmada eşitsizliklerle karşı karşıya. Tüm karar alma mekanizmalarında kadın erkek eşitliğini sağlamayı ve korumayı bir devlet politikası haline getireceğiz. Yasal ve yapısal tüm gereklilikleri yerine getireceğiz. Kadına yönelik şiddetin önlenmesi için uluslarası yasalar etkili şekilde uygulanacaktır. Kadına karşı işlenen suçlarla ilgili TCK'da gerekli düzenlemeler derhal yapılacak. Faillere uygulanan indirim sebepleri yeniden düzenlenecektir. Eğitim müfredatına birinci sınıftan itibaren insan hakları ve kadın-erkek eşitliği dersleri konulacak. Kız çocuklarının eğitime erişimdeki tüm engeller ortadan kaldırılacaktır.

TRT VE ANADOLU AJANSI'NI YENİDEN YAPILANDIRACAĞIZ

Basına görevini özgürce yapacağı güvenli çoğulcu ortam sağlayacağız. TRT ve AA'yı bağımsız ve tarafsızlık ilkesine göre yeniden yapılandıracağız. Keyfi akreditasyona son verip, basın kartlarının verilmesinde meslek kuruluşlarına belirleyici rol vereceğiz. Medyada kartelleşmeyi önlemek için tedbir alacağız. RTÜK hakkında yasal düzenleme yapacağız. Basın ilan kurumunun yapısı ve üye seçimi basın özgürlüğüne uygun şekilde yeniden düzenlenecektir. Ayrımcılık ve baskıya son verip bu kuruluşların faaliyetlerini engelleyen engelleri kaldıracağız. Sosyal haklar da güvenceye kavuşacak. Sosyal hakları ve devlet yardımlarını hak temelli olarak güçlendireceğiz. Engelli vatandaşlarımızın önündeki tüm engelleri kaldıracağız. Çevre haklarına ilişkin Anayasal ve yasal düzenlemeleri Uluslar arası hukukla uyumlu hale getireceğiz. Devleti toplum sağlığının korunması ve refahının sağlanması amacıyla içme suyu kaynaklarını, tarım alanlarını, ormanları, toprağı, iklim kriziyle mücadele etmekle yükümlü kılacağız. Çevre konusunda uzmanlaşmış yargıçların görev alacağı çevre mahkemeleri kuracağız.

SAADET PARTİSİ GENEL BAŞKAN YARDIMCISI BÜLENT KAYA

Tüm kamu kurumlarının fonksiyon ve etkinliklerini gözden geçirerek yeniden yapılandıracağız. Kamu yönetiminde kadın yöneticilerin sayısını arttıracağız. Kamu görevine alınmada liyakat ve eşitlik ilkesini hakim kılacağız. Mülakat uygulamalarına son verip yazılı sınav sonuçlarını esas alacağız. Sözlü mülakatın zorunluluğu istisna olacak. Yöneltilecek sorular kurayla belirlenecek ve mutlaka kayda alınacak.

YEREL YÖNETİMLERDE KAYYUM UYGULAMASINA SON VERECEĞİZ

Yolsuzlukla mücadele edeceğiz. KİK'i yenileyerek, ihale mevzuatını tek bir kanunda düzenleyeceğiz. İstisna hükümlerini kaldıracağız. Yerel yönetimlerin yetki ve sorumluluklarını arttıracağız. Yerel yönetimlerde demokratik katılım, şeffaflık ve hesap verebilirliği hakim kılacağız. Yeni bir merkez ve yerel dengesi kuracağız. Yerel yönetimlere ayrılan payı arttıracağız. Sçeimle gelenin seçimle gitmesini güvence altına alacağız. Yerel yönetimlerde kayyum uygulamasına son vereceğiz.

YÖK'Ü KALDIRACAĞIZ

Yüksek öğretimde özgür ve çoğulcu sistem oluşturacağız. İdari ve mali özerkliklerini de Anayasal güvence altına alacağız. YÖK'ü kaldırarak yerine üniversiteler arası kurul tesis edeceğiz. Öğretim üyelerinin rektörlerini seçmesine imkan sağlayacağız. Liyakat, şeffaflık ve tarafsızlık ilkelerinden taviz vermeyeceğiz. Düzenleyici ve denetleyici kurumların idari ve mali özerklik sağlayacağız. Kurumlara atanacak üyelerin yetkilerini nesnel olarak ortaya koyacak kriterler belirleyeceğiz. Milletvekilleri, bakanlar, belediye başkanlarının görevlerini yerine getirirken uygulaması için siyasi etik kanunu hazırlayacağız. Adalet, eşitlik, hesap verebilirlilik, şeffaflık ilkelerine göre hareket etmelerini sağlayacağız. Bizler yarının Türkiyesi için hazırlamış olduğumuz güçlendirilmiş parlamenter sistemin ülkemize huzur, refah getirmesini temenni ediyoruz.