ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in Çin’in Şıncın kentinde bir araya geldiği tarihi üçlü görüşme, uluslararası basında “Yalta 2.0” benzetmeleriyle birlikte Avrupa’da güvenlik ve güç dengelerine ilişkin tartışmaları gündeme taşıdı.
İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda Avrupa’nın büyük güçler arasında nüfuz alanlarına ayrıldığı 1945 Yalta Konferansı’na benzer yeni bir düzen kurulabileceği yönündeki yorumlar Avrupalı başkentlerde tepkiyle karşılandı.
Üç liderin Ukrayna savaşını da gündemine aldığı zirvenin ardından yayımlanan “Barışa Doğru Bildiri” başlıklı ortak metinde Ukrayna’ya doğrudan yer verilmemesi de dikkat çeken unsurlar arasında yer aldı.
MERZ’DEN BERLİN DUVARI HEDİYESİ VE “YALTA” UYARISI
Şıncın’daki zirveden yalnızca birkaç saat sonra Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in ev sahipliğinde Berlin’de düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu toplantısına 40’tan fazla ülke ve uluslararası kuruluştan temsilci katıldı.
Toplantı sonrasında diğer liderlerle kameraların karşısına geçen Merz, Avrupa’nın geleceğinin Washington, Moskova ve Pekin arasında şekillendirilmesine karşı çıkarak 1945 Yalta Konferansı’nın yarattığı bölünmeye vurgu yaptı.
Merz, açıklamasında “Yalta formatı barış getirmeyecektir. Yalta’da Avrupa bölündü, parçalara ayrıldı. Böyle bir şeyin yeniden yaşanmasına izin vermeyeceğiz” ifadelerini kullanırken, toplantıya katılan heyetlere Yalta’nın Avrupa tarihindeki anlamını hatırlatmak amacıyla Berlin Duvarı’ndan birer parça hediye etti.
MACRON, BURNHAM VE ZELENSKİ’DEN MASADA OLMA VURGUSU
Tartışmaya katılan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise Şıncın’da yayımlanan dört maddelik bildirinin, yaklaşık 40 yıl süren Soğuk Savaş’ın temellerini atan 1945 Yalta Konferansı ile aynı sonucu doğurmayacağını savundu.
“Bunun dünyanın yeniden düzenlenmesi anlamına geldiğini düşünmüyorum” diyen Macron, Avrupa güvenlik mimarisi açısından belirleyici adımın Berlin’deki toplantı olduğunu belirterek Ukrayna savaşının sonlandırılmasına yönelik görüşmelerde Ukrayna, Avrupa, ABD ve Rusya’nın aynı masada yer alması gerektiğini söyledi. Macron, “Avrupalılar kararlarını verdi. Kendi kaderlerini belirlemeye karar verdiler. Avrupa, müzakere masasında başkalarının tartışacağı bir konu değil, kendi geleceğini inşa etmek isteyen güçlerden oluşuyor” diye konuştu.
İngiltere Başbakanı Andy Burnham da Macron’un mesajını destekleyerek, “Ukrayna’nın bulunmadığı bir masada Ukrayna hakkında karar alınamaz. Avrupa’nın temsil edilmediği bir masada da Avrupa’nın güvenliği hakkında karar verilemez” ifadelerini kullandı.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ise Berlin’deki buluşmanın, Rusya’nın Avrupa ülkeleri arasında bölünme yaratma girişimlerinde başarısız olduğunun göstergesi olduğunu öne sürdü.
AVRUPA’DAN 7 TEMSİLCİLİ ORTAK MÜZAKERE EKİBİ ADIMI
Berlin toplantısında öne çıkan başlıklardan biri de Avrupalı liderlerin Rusya ile doğrudan görüşmelere başlanması konusunda uzlaşmaya varması oldu.
Bugüne kadar savaşın sona erdirilmesine ilişkin müzakerelerde doğrudan taraf konumunda bulunmayan Avrupa ülkeleri, bundan sonraki sürece ortak bir heyetle katılmayı hedefliyor.
Bu çerçevede Fransa, İngiltere, Almanya, Polonya, İtalya, Avrupa Birliği kurumları ve NATO’dan oluşan yedi temsilcilik ortak bir müzakere ekibi oluşturuldu. Berlin’deki toplantıda yer alan ABD özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner de Avrupa’nın sürece dahil edilmesi gerektiğini dile getirdi.
Kapanış toplantısında konuşan Kushner, “Bu savaşın adil, uzun vadeli ve kalıcı bir şekilde sona erdirilmesi için Avrupa’nın masada bulunmasının hayati önem taşıdığına inanıyoruz” ifadelerini kullanırken, Rusların da ABD’nin bu değerlendirmesine güvenmeye istekli olduğunu düşündüklerini aktardı; ancak Moskova yönetiminin Avrupa ülkelerinin de yer alacağı çok taraflı bir müzakere formatını henüz kabul etmediği kaydedildi.