İzmir’in Aliağa ilçesindeki HABAŞ Demir Çelik tesislerinde 9 Kasım’da meydana gelen ve 18 işçinin yaşamını yitirdiği patlamanın ardından sahaya inen CHP heyeti, hazırladığı 11 Kasım tarihli inceleme raporunu tamamlayarak CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ve Merkez Yönetim Kurulu’na (MYK) sundu.
Raporda, işverenin ve kamu otoritesinin sorumluluğunun birlikte araştırılması istendi; “Bakan göndermekle sorumluluk sona ermez” vurgusu yapıldı.
CHP Grup Başkanvekili ve Balıkesir Milletvekili Serkan Sarı başkanlığında; CHP Adana Milletvekili Müzeyyen Şevkin, CHP Yüksek Disiplin Kurulu Başkanı ve İzmir Milletvekili Mahir Polat, CHP İzmir İl Başkanı Utku Gümrükçü ve CHP Aliağa İlçe Başkanı Engin Gündüz’den oluşan heyet, bölgedeki saha incelemeleri, yaralı ziyaretleri ve cenaze törenleri sonrasında felaketin perde arkasını raporda gözler önüne serdi.
“BAKAN GÖNDERMEKLE SORUMLULUK SONA ERMEZ”
Raporda, arama-kurtarma çalışmalarının yürütülmesi, yaralıların tedavi edilmesi ve soruşturma açılmasının devletin zaten asli görevleri olduğu hatırlatılarak, AK Parti iktidarının patlama sonrasında bölgeye bakan sevk etmesiyle siyasi sorumluluktan kaçamayacağı vurgulandı.
Kamu otoritesine yöneltilen rapordaki en dikkat çekici değerlendirmeler şu şekilde yer aldı: “İktidarın hesabını vermesi gereken, işçiler yaşamını yitirmeden önceki dönemdir. Kamu gücü, işçinin hayatını tehlikeye atan koşulları ortadan kaldırmak için kullanılmış mıdır? Eksiklikler tespit edilmişse giderilmesi sağlanmış mıdır? Tespit edilmemişse denetim sistemi neden bu tehlikeleri görememiştir?”
“BİR İŞÇİNİN ÖLÜMÜ, ÇALIŞMA DÜZENİNİN İNCELENMESİ İÇİN YETERLİ OLMALIYDI”
Facianın hemen öncesinde aynı tesiste yaşanan ölümlü iş kazalarına dikkat çekilen raporda, 21 Ekim’de Hakan Doğan’ın, 5 Kasım’da ise Eyüp Eğinli’nin hayatını kaybettiği; bu son ölümün üzerinden henüz dört gün geçmişken 18 işçinin can verdiği devasa patlamanın meydana geldiği hatırlatıldı.
İhmaller zincirine ilişkin raporda şu ifadelere yer verildi:
“Bir işçinin ölümü, bütün çalışma düzeninin yeniden incelenmesi için yeterli olmalıydı. Önceki ölümlerden sonra hangi önlemlerin alındığı, hangi eksikliklerin giderildiği ve bunların kim tarafından kontrol edildiği açıklanmadan, bu facia karşısında sorumluluk yerine getirilmiş sayılamaz.”
KAZA SAYISI BİR YILDA YÜZDE 55,8, TAŞERONDA YÜZDE 118,4 ARTTI
Heyet raporunda aktarılan şirketin 2025 Sürdürülebilirlik Raporu verilerine göre, kayıp günlü iş kazalarının toplamı 2024 yılında 147 iken 2025 yılında 229’a yükseldi. Bir yıllık artış oranı yüzde 55,8 olarak kayıtlara geçti. Alt işveren (taşeron) çalışanlarında ise durumun çok daha vahim olduğu, kaza sayısının 38’den 83’e çıkarak yüzde 118,4 oranında devasa bir artış gösterdiği belgelendi.
Mevcut denetimlerin kâğıt üzerinde kaldığını ifade eden heyet, raporda şu soruları yöneltti: “Eğitim verildiğini, toplantı yapıldığını, denetim gerçekleştirildiğini söylemek yeterli değildir. Bütün bunlar yapılmışsa işçiler neden daha fazla kaza geçirmiştir? Alınan önlemler neden çalışanları koruyamamıştır?”
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın “tesiste ciddi bir sorun görülmediği” yönündeki beyanlarını eleştiren raporda, bu açıklamanın Bakanlığı sorumluluktan kurtarmayacağı, aksine denetimlerin niteliğini tartışmalı hale getirdiği belirtildi.
“ARAŞTIRILMASI GEREKEN KARARLAR, VİNÇ OPERATÖRÜ KABİNİYLE SINIRLI DEĞİLDİR”
Soruşturmanın yalnızca sahada çalışan işçilerle veya teknik personelle sınırlandırılamayacağını vurgulayan CHP heyeti, bütçe ve güvenlik kararlarının alındığı yönetim merkezlerine dikkat çekti.
Şirket sahibi Mehmet Rüştü Başaran’ın da aralarında bulunduğu yöneticilerin gözaltına alınmasının önemli ancak tek başına yeterli olmadığını belirten raporda şu değerlendirmeler yapıldı: “Bakım bütçesini, ekipmanların yenilenmesini, üretim takvimini, personel sayısını ve taşeron çalışma düzenini yönetim belirlemektedir. Dolayısıyla araştırılması gereken kararlar, vinç operatörünün bulunduğu kabinle sınırlı değildir. Yönetim odalarında alınan kararların işçinin çalışma koşullarına nasıl yansıdığı da incelenmelidir.”
Denetim görevini ihmal ettiği belirlenen kamu görevlilerinin de soruşturma kapsamına dahil edilmesi istendi.
İŞTEN ÇIKARILMA KORKUSU VE ÜRETİMİN SÜRDÜRÜLMESİ İDDİALARI ARAŞTIRILMALI
Raporda ayrıca, kıdemli çalışanların işten çıkarılarak daha düşük ücretlerle yeniden işe alındığı yönündeki işçi anlatımları ile işten çıkarılma korkusu nedeniyle güvenlik sorunlarının üst yönetime bildirilemediğine ilişkin aile beyanlarının titizlikle araştırılması istendi: “Bir işçi tehlikeyi bildirdiğinde işini kaybetmekten korkuyorsa, güvenlik mekanizmasının işlemesi güçleşir.”
Aileler cenazelerini teşhis etmeye çalışırken fabrikada üretimin ve ek vardiyanın bir süre daha sürdürüldüğüne dair iddialara da değinilen raporda, riskli faaliyetlerin can güvenliği tam anlamıyla sağlanana kadar durdurulması ve bu sürecin ekonomik faturasının kesintiler veya işten çıkarmalarla işçilere ödetilmemesi gerektiği vurgulandı.
IŞIKHAN’A İSTİFA ÇAĞRISI VE MECLİS DENETİMİ TALEBİ
Heyet Başkanı Serkan Sarı’nın Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’a yaptığı istifa çağrısının gerekçelerine de yer verilen raporun sonuç kısmında; çalışanların hayatını koruyacak denetim düzeninin siyasi sorumluluğunun Bakanlıkta olduğu, Cumhurbaşkanının da yürütmenin başı olarak iş güvenliği politikasının sonuçları konusunda hesap vermekle yükümlü olduğu ifade edildi.