“Mesele yalnızca yeni güzergâhlar oluşturmak değil, yoğunlaşmanın kendisini yönetebilmektir.”
TEPAV Enerji ve İklim Değişikliği Çalışmaları Merkezi Direktörü Dr. Mühdan Sağlam tarafından kaleme alınan rapor, İran’a yönelik saldırılar ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılma riskiyle sarsılan enerji dünyasına yeni bir yol haritası sundu.
Günlük 20 milyon varil petrolün geçtiği Hürmüz’ün, bugün açılsa dahi “eskisi gibi olmayacağı” vurgulanan raporda; küresel sistemin sınırlı stratejik geçitlere aşırı bağımlı yapısının artık yönetilemez hale geldiği tespiti yapıldı.
“Verimlilik Değil, Dayanıklılık Öncelemesi”
Mevcut enerji mimarisinin yalnızca iyileştirilmesinin yetmeyeceğini, temelden “yeniden tasarlanması” gerektiğini belirten rapor, Orta Koridor perspektifini gündeme taşıdı. Türkiye’nin NATO şemsiyesi altındaki güvenlik zemini ve Ceyhan’daki devasa altyapısıyla bu yeni tasarımda kilit taşı olduğu ifade edildi. Raporda, “Bu yapının ayırt edici özelliği verimlilikten ziyade dayanıklılığı öncelemesidir. Amaç en kısa yol değil, kesintisiz ve alternatiflerle desteklenen bir sistem kurmaktır” değerlendirmesine yer verildi.
Petrol İçin “Kazakistan-Ceyhan” Hattı
Raporda petrol transferi için özellikle Kazakistan ve Irak kaynaklarına dikkat çekildi. Mevcut Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) hattının günlük 1,2 milyon varillik kapasitesinin altında çalıştığı hatırlatılarak şu öneriler sunuldu:
- Kazak Petrolü: Hazar üzerinden Azerbaycan’a, oradan da BTC’nin atıl kapasitesi kullanılarak doğrudan Türkiye’ye ulaştırılmalı. Bu sayede Karadeniz’deki CPC hattına bağımlılık azaltılmalı.
- Ceyhan’ın Dönüşümü: Kazakistan ana tedarikçi, Irak tamamlayıcı kaynak, Azerbaycan transit ülke, Türkiye ise “işleme ve ticaret merkezi” olarak konumlanmalı.
Gazda Türkmenistan ve Yeni Hat Önerisi
Doğalgaz arz güvenliği için Türkmenistan gazının sisteme dahil edilmesini “kritik tamamlayıcı” olarak niteleyen TEPAV raporu, kapasite sorunları için ezber bozan bir öneride bulundu:
- Hazar Geçişi: Türkmen gazı Hazar üzerinden Azerbaycan’a ulaştırılmalı.
- Yeni Rota: Mevcut hatların kapasite sınırına dayanması ihtimaline karşı, “Azerbaycan-Ermenistan-Türkiye” hattının kurulması bir seçenek olarak masaya yatırıldı.
“Türkiye İçin Koşullu Bir Rol”
Katar gazının da Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaştırılması için rotaların çizildiği raporun sonuç bölümünde, enerji akışlarının organizasyonunda Türkiye gibi “bağlantısallık kapasitesi yüksek” ülkelerin önümüzdeki dönemin belirleyicisi olacağı kaydedildi. Ancak bu durumun, verimlilik ile dayanıklılık arasında kurulacak yeni dengeye bağlı olduğu uyarısı yapıldı.