Washington ile Tahran arasında yaklaşık üç aydır devam eden, binlerce kişinin yaşamını yitirdiği ve Körfez bölgesinde büyük bir insani ile ekonomik yıkıma yol açan savaşta kritik bir diplomatik viraja girildi. ABD Başkanı Donald Trump, taraflar arasında “harika bir uzlaşmaya” varıldığını öne sürerek askeri hareketliliğin bittiğini ilan etti. Metnin birkaç gün içinde Avrupa’da imzalanabileceğini belirten Trump’a karşılık, İran kanadı müzakere metninin büyük oranda tamamlandığını doğrulamakla birlikte nihai kararın henüz verilmediğini açıkladı.
Hürmüz Boğazı Açılıyor, Uranyum Stokları Masaya Geliyor
Al Arabiya ve uluslararası ajansların diplomatik kaynaklara dayandırdığı bilgilere göre, üzerinde uzlaşılan ön anlaşma taslağı bölgedeki askeri ve ekonomik ablukayı esnetmeyi hedefleyen kritik maddeler barındırıyor.
Müzakere Masasındaki 7 Maddelik Taslak:
Süreç: Mevcut ateşkes rejiminin 60 gün süreyle uzatılması.
- Lojistik Koridor: Küresel enerji arzı için kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden uluslararası deniz trafiğine açılması.
- Nükleer Çerçeve: 60 günlük süre zarfında İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının ve nükleer programının geleceğinin müzakere edilmesi.
- Ekonomik Adımlar: ABD’nin İran’a yönelik uyguladığı ticari yaptırımları hafifletmesi ve Amerikan deniz ablukasının kaldırılması.
- Denetim: Olası ateşkes ihlallerini takip ve teftiş edecek uluslararası bir arabulucu mekanizmasının kurulması.
- Hedef: Geçici mutabakat döneminin ardından nihai barış anlaşması için resmi müzakere zeminine geçilmesi.
Trump’tan Saatler İçinde Tehditten Diplomasine Keskin Dönüş
Beyaz Saray’ın anlaşmayı duyurma zamanlaması uluslararası kamuoyunda şaşkınlıkla karşılandı. ABD Başkanı Donald Trump, bu açıklamadan sadece birkaç saat önce düzenlediği basın toplantısında, İran’ı çok sert vurabileceklerini ve Tahran’ın petrol ihracat üssü olan Hark Adası’nı kontrol altına alabileceklerini söylemişti. Ancak ilerleyen saatlerde Pentagon ve Beyaz Saray’ın askeri planları askıya alarak, Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen diplomatik sürece ağırlık verdiği anlaşıldı. Trump, taslağın en kırmızı çizgisini ise “İran’ın hiçbir zaman nükleer silah sahibi olmaması” şeklinde özetledi.
Tahran’da Son Söz Mücteba Hamaney’in
Amerikan haber sitesi Axios’a konuşan üst düzey kaynaklar, çarşamba günü İranlı yetkililer ile Katarlı arabulucular arasında yapılan gizli görüşmelerde; İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve Hürmüz Boğazı’nın statüsü dahil üç ana başlıkta ilerleme sağlandığını bildirdi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise imza tarihi ve yerine ilişkin iddiaları “spekülasyon” olarak nitelendirdi. Kırmızı çizgilerinden taviz vermeyeceklerini söyleyen Bekayi, Washington’ı süreç içinde pozisyon değiştirmekle suçladı. İran medyasında yer alan haberlerde, hükümet yetkililerinin birçok ülkeye prensipte mutabık kalındığı bilgisini ilettiği ancak yürürlüğe giriş için dini lider Mücteba Hamaney’in resmi onayının beklendiği vurgulandı.
İsrail Kabinesinde Sürpriz Etkisi ve Piyasalarda İlk Tepki
CNN’in Beyaz Saray ve Tel Aviv kaynaklarına dayandırdığı kulis bilgisine göre, Trump’ın “savaş bitti” çıkışı o sırada üst düzey güvenlik kabinesini toplayan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu için sürpriz oldu. Açıklamanın hemen ardından iki lider arasında bir telefon trafiği gerçekleşti. Netanyahu’nun ofisi, İsrail’in bu geçici mutabakatın bir parçası olmadığını deklare etti. Tel Aviv yönetimi, nihai bir anlaşmada uranyum stoklarının tamamen imha edilmesi, füze programının sınırlandırılması ve İran’ın bölgedeki vekil güçlerine desteği kesmesi şartlarını aramaya devam edeceğini duyurdu.
Diplomatik çözüm ihtimalinin güçlenmesi küresel piyasaları da doğrudan etkiledi. Körfez’de sevkiyatın başlayacağı beklentisiyle petrol fiyatlarında sert düşüş kaydedilirken, küresel hisse senedi piyasalarında hızlı bir yükseliş grafiği izlendi.