Türkiye İstatistik Kurumu, ülke genelindeki harcama kalıplarını ve tüketim alışkanlıklarını ortaya koyan “2025 Yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması” sonuçlarını yayımladı.
Resmi verilere göre, ülke genelindeki ailelerin bütçesinden en yüksek payı konut ve kira harcamaları aldı. Önceki yıl olan 2024 verilerine kıyasla yükseliş eğilimini sürdüren konut harcamalarını; yüzde 20,5 ile ulaştırma (lojistik ve seyahat) giderleri ve yüzde 17,3 ile gıda ve alkolsüz içecekler kalemi takip etti. Vatandaşların bütçelerinden en düşük payı ayırdığı alanlar ise yüzde 0,8 ile sigorta/finansal hizmetler, yüzde 1,8 ile eğitim ve yüzde 2,2 ile sağlık harcamaları olarak kayıtlara geçti.
GELİR SEVİYESİ DÜŞTÜKÇE KONUT VE GIDANIN AĞIRLIĞI ARTIYOR
TÜİK raporunda, haneler gelire göre sıralı yüzde 20’lik beş gruba ayrıldığında, ekonomik katmanlar arasındaki harcama hiyerarşisinin belirgin şekilde değiştiği gözlendi.
En yüksek refah düzeyini temsil eden beşinci gelir grubundaki hanelerde bütçe dağılımı daha dengeli bir grafik çizdi. Bu gruptakiler ulaştırmaya yüzde 25, konut ve kiraya yüzde 25,7, gıdaya ise yalnızca yüzde 12,4 pay ayırdı. Buna karşılık en alt basamakta yer alan en düşük gelir grubundaki hanelerde konut ve kira harcamaları yüzde 38,7 ile bütçenin neredeyse üçte birinden fazlasını kapladı. Bu grupta gıda harcamalarının payı yüzde 29,2 olurken, ulaştırmaya ayrılabilen pay yüzde 8,6’da kaldı.
GELİR KAYNAĞI VE HANE BÜYÜKLÜĞÜ HARCAMA KALIPLARINI ŞEKİLLENDİRİYOR
Araştırma, hanelerin temel geçim kaynağına ve ailedeki kişi sayısına göre de tüketim kalıplarını listeledi. Gelir türlerine ve hane büyüklüğüne göre harcama rasyoları şu şekilde gerçekleşti:
- Maaşlı ve Ücretli Çalışanlar: Maaş, ücret ve yevmiye geliriyle geçinen hanelerde konut ve kira harcamaları yüzde 26,4, ulaştırma yüzde 21,9, gıda harcamaları ise yüzde 16 seviyesinde saptandı.
- Müteşebbis Haneler: Kendi işini yapan müteşebbis geliri odaklı hanelerde ulaştırma harcamaları yüzde 25,9 ile ilk sırada yer alırken, konut ve kira yüzde 25,5, gıda ise yüzde 17 oldu.
- Yalnız Yaşayanlar (Tek Kişilik Haneler): Tek kişilik haneler, yüzde 41 ile konut ve kiraya en yüksek oranı ayıran grup oldu. Bu hanelerin gıda harcaması yüzde 14,3, ulaştırma payı yüzde 14,4 olarak ölçüldü.
- Kalabalık Haneler (6+ Kişi): Altı ve daha fazla kişiden oluşan geniş ailelerde ise gıda harcamaları yüzde 23,7 ile ilk sıraya yerleşti. Bu hanelerde konut ve kira gideri yüzde 24,4, ulaştırma ise yüzde 18,1 oldu.
EVSEL MUTFAK İSRAFINDA İLK SIRA TAZE MEYVE VE SEBZENİN
TÜİK’in 2025 yılı bütçe raporunda hanehalklarının gıda tüketim verimliliği ve israf boyutları da mercek altına alındı. Elde edilen verilere göre, Türkiye genelinde haneler tarafından satın alındıktan sonra en fazla israf edilerek çöpe atılan gıda grubunun yüzde 39,7’lik oranla taze meyve ve sebzeler olduğu belirlendi. Tüketilmeden harcanan ürün listesinde taze meyve-sebzeyi yüzde 32,5 ile ekmek grubu, yüzde 15,1 ile de süt ve süt ürünleri takip etti.