Dünyanın en büyük üç gücünün liderleri ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, gelecek hafta Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında bir araya gelmeye hazırlanıyor.
Ukrayna ve İran’daki savaşlardan nükleer silahların kontrolüne, hatta yapay zekâya kadar kritik başlıkların masaya gelebileceği bu tarihi buluşma ihtimali, uluslararası kamuoyunda 1945 yılındaki Yalta Konferansı’na atıfla “Yeni Yalta” tartışmalarını alevlendirdi.
Reuters’ın görüşme hazırlıklarına ilişkin bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberine göre diplomatik temaslar hız kesmeden sürerken, liderlerin birbirinden taban tabana zıt siyasi hedefleri kapsamlı bir anlaşma ihtimalini zayıflatıyor.
KİEV VE TOKYO’DA “NÜFUZ ALANI” ALARMI
İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki uluslararası düzeni şekillendiren ve büyük güçlerin daha küçük ülkelerin kaderini tayin ettiği Yalta Konferansı ile kıyaslanan olası zirve, özellikle Ukrayna ve Tayvan’da büyük bir tedirginliğe yol açtı.
Hükümetlerin tepkileri konusunda bilgilendirilen kaynaklar, buluşma ihtimalinin Kiev’in yanı sıra Tokyo’da da derin kaygıyla karşılandığını aktardı.
Büyük güçler arasında yeni bir nüfuz alanı paylaşımı yapılmasından endişe duyan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, geçen ay yaptığı açıklamada bu tehlikeye dikkat çekerek, “Bunun nüfuz alanlarının yeniden dağıtıldığı bir Yalta 2, 3 veya 4’e dönüşmesini gerçekten istemiyoruz” ifadelerini kullanmıştı.
Buna karşılık Rusya’daki milliyetçi çevreler ise zirveyi Moskova’nın ABD ve Çin ile eşit düzeyde küresel güç olarak kabul edilmesi açısından tarihi bir fırsat olarak görüyor; Rus milliyetçi ideolog Aleksandr Dugin, Radio Sputnik’e yaptığı açıklamada, olası görüşmenin çok kutuplu dünya düzeninin kabulü anlamına geleceğini savundu.
MASADAKİ EN BÜYÜK DÜĞÜM: UKRAYNA SAVAŞI GÜNDEME GELECEK Mİ?
Üçlü zirve hazırlıklarında taraflar arasındaki en keskin anlaşmazlık başlıklarından birini Ukrayna’daki savaşın durumu oluşturuyor. Moskova yönetimi savaşı kendi koşullarına uygun bir anlaşmayla sona erdirmeyi önceliklendirip konunun zirve gündemine alınmasını isterken, Pekin yönetimi ise Ukrayna meselesinin üçlü görüşmede ele alınmasına kesin bir dille karşı çıkıyor.
ABD’li bir yetkili de Trump’ın bu konuyu gündeme getirmesinin beklenmediğini ve üçlü platformun Ukrayna savaşını görüşmek için uygun olmadığını vurguladı.
Cephelerden gelen bu farklı sinyallere rağmen Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, olası zirvenin gündemine ilişkin önerilerin karşılıklı olarak değerlendirildiğini açıklayarak, görüşmenin gerçekleşmesi halinde dünya genelinde büyük ilgi göreceğini belirtti.
Çin’in Washington Büyükelçiliği Sözcüsü de diplomatik temasların sürdüğünü doğrulayarak ilgili taraflarla iletişim halinde olduklarını, ancak görüşmenin ayrıntılarına ilişkin paylaşabilecekleri yeni bir bilgi bulunmadığını bildirdi.
NÜKLEER SİLAH PAZARLIĞI VE PEKİN’İN MESAFELİ TAVRI
İç siyasette Cumhuriyetçi Partinin son seçimlerde yaşadığı kayıpların ardından gelecek yıl Demokratların kontrolündeki bir Kongre ile çalışmaya hazırlanan Donald Trump, dış politikada somut bir zafer elde etmeyi hedefliyor.
İran’daki savaşın sona erdirilmesine yönelik diplomatik ilerleme sağlamayı ve üçlü bir nükleer silah kontrolü müzakeresi başlatmayı arzulayan Trump’ın bu hamlesi, Pekin cephesinde duvarla karşılaşıyor. ABD ve Rusya’nın her biri 5 binden fazla nükleer savaş başlığına sahipken yaklaşık 500 savaş başlığı bulunan Çin, Washington ve Moskova ile aynı sınırlamalara tabi tutulmaya yanaşmıyor.
Beyaz Saray’ın eski Doğu Asya politikaları yetkilisi ve CSIS uzmanı Edgard Kagan, Pekin’in ABD ile ikili görüşme bile istemediğini, Rusya’nın dahil olduğu üçlü bir müzakerenin ise Çin açısından çok daha büyük bir sorun teşkil ettiğini belirtti.
Kagan’a göre Pekin, böyle bir masaya oturarak büyük bir nükleer güç olduğu ve benzer kısıtlamalara tabi tutulması gerektiği yönündeki yaklaşımı kabul etmiş görünmek istemiyor. Trump yönetiminden üst düzey bir yetkili ise nükleer konularda bir anlaşma beklemediklerini, ancak Çin’in bu sürece mutlaka dahil edilmesi gerektiğini ifade etti.
TRUMP’IN LİDERLİK GÖSTERİSİ VE BELİRSİZLİKLER
Öngörülemez diplomasi tarzıyla bilinen Trump’ın, önceden planlanmış ve kontrollü adımları tercih eden Şi Cinping ile aynı masaya oturması Pekin açısından çeşitli siyasi riskleri de beraberinde getiriyor.
Eski ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi ve Asia Group yönetici ortağı Kurt Tong, Trump’ın Çin ziyaretini uluslararası alandaki liderliğini ve diplomatik etkisini göstermek için kullanacağını değerlendirdi.
Washington, Moskova ve Pekin arasındaki derin görüş ayrılıkları nedeniyle kapsamlı bir uzlaşma beklenmezken, tarihi görüşmenin kesinleşip kesinleşmeyeceği, masaya hangi dosyaların geleceği ve liderlerin ortak bir açıklama üzerinde uzlaşıp uzlaşamayacağı henüz belirsizliğini koruyor.