Masa da masaymış ha

Bana mısın demedi bu kadar yüke

Bir iki sallandı durdu

Adam ha babam koyuyordu. Masa da Masaymış ha – Edip Cansever

Türkiye bürokrasisinde “Çok İvedi” damgası adeta ulusal bir spordur. EBYS’de o sihirli butona basan çalışan, kendini tarihin akışını değiştiren bir kahraman sanır. O an sirenler çalacak, kablolar ısınacak ve belge ışık hızıyla gidecek zanneder.

Ne var ki gerçek hayatta bu aciliyet pek de öyle tezahür etmez. Çok İvedi mührüyle çıkan bir belge bazen ivedilik sınırını çoktan aşmış bir gecikmeyle ulaşır, bazen de hiç ulaşmaz. Çünkü panikle yanlış klasöre sehven fırlatılmış olabilir.

Sehven, bürokrasinin en sevdiği ve en çok kullanılan kelimelerinden biridir. Sistemdeki bütün hataları örten kutsal bir ciddiyet perdesidir. Yanlış yere gönderdik ama sehven. Dosyayı kaybettik ama sehven. Evrakı eksik yükledik ama sehven. Emeklilik dilekçeniz yanlış kutuya kaldırılmış ama sehven.

İnsan bazen hayrete düşer; ama “sehven” kelimesi sayesinde bir hata, tersine işleyen bir Rus matruşka bebeği gibi içinden kendinden daha büyük yeni hatalar doğurur. Yanlışı açtıkça, içinden onu katlayan bir düzeltme çıkar. Düzeltmeyi açtıkça, içinden daha büyük düzeltme çıkar. Onu da açarsın, içinden “önceki ilgi yazımız sehven dikkate alınmasın” diyen ve tüm geçmişi bir kalemde silip atan kocaman bir yeni bebek daha çıkar. Hata küçüleceğine, kâğıt yığınları arasında üzerine yeni ekler alarak bir çığ gibi büyür.

Bu iki kavram birleşince işler iyice trajikomik hale gelir. Çünkü her şey öncelikli olunca aslında hiçbir şey öncelikli olmaz. Kamu bürokrasisinde “Çok İvedi” ve “Sehven” kullanımı rutine dönüşmüş, kronik bir alışkanlık halini almıştır.

Peki ya çözüm? Belki de EBYS’ye biraz dürüstlük katmak gerekir. Şu alternatif damgaları eklesek nasıl olurdu?

Acelesi Yok (Gerçekten Yok!)
Rahat Rahat İnceleyin (Okumadan İmzalamayın!)
Sehven Aceleye Getirilmesin (Hata Payını Hesapladık)

Düşünsenize, bir çalışan sabah “Rahat Rahat İnceleyin” damgalı bir evrak görse?! Fotokopi makinesi 24 saat köle gibi çalışmaz, ormanlar bayram eder, tonerler hızla tükenmezdi. En önemlisi, aceleyle yapılan hataların bir kısmı daha doğmadan önlenirdi, aciliyet anlamına uygun bir davranış üretirdi.

Asıl trajedi ise ekolojik boyutta ortaya çıkar. Yıllardır 2053 net sıfır emisyon hedeflerinden bahseden kurumlar, taşrada her sabah 47 sayfalık “Çok İvedi” evrakın çıktısı aldırır. EBYS üzerinden gelen belgeyi dijital imzalamak varken yeniden kâğıda döküp ıslak imza atılır, zarfa konup kargoya verilir. Kargo kamyonu fosil yakıt yakarak yol alırken “yeşil dönüşüm” panelleri düzenlenir.

Bu, dijitalleşme değil; kâğıdın elektronik yolla çoğaltılmasıdır. Bir yanda elektronik imza, diğer yanda “Aslı Gibidir” kaşesi. Bir yanda dijital arşiv, diğer yanda bodrumdaki dosya kolileri. Plastik poşeti yasaklayıp 500 sayfalık ihale dosyasının her sayfasına ıslak imza attırmayı hâlâ “kurumsal ciddiyet” sayarız.

Gerçek çevrecilik, afişlerde değil masada başlar.

Bunun için birkaç basit kural yeter:

“Çok İvedi” ibaresi, enflasyona uğramış bir döviz kuru gibi her evrakın içinde çoğaltılmamalı kendisine itibarı iade edilmelidir.
EBYS’de elektronik imza ile mühürlenmiş belge kağıt ve ıslak imza prangasından kurtarılmalıdır.
“Sehven” bir kaçış rampası değil, teknik bir analiz konusu olmalı; hatanın kaynağı ve bir daha tekrarlanmaması için alınan önlem açıkça belirtilmelidir.
Çıktı almak istisna, dijital arşiv ise erişilebilir bir hafıza olmalıdır.

Bazen en etkili çevre politikası, görkemli panellerde değil; yazıcının başında “Bunu basmayalım, sistemde zaten var” diyebilen o nadir kamu personelinin sağduyusuyla başlar.

Konu gerçekten çok ivedidir ancak muhtemelen on beş gün sonra bir yerlerde sehven fark edilecektir.

Ömer Faruk ELBEK